Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
MEB-AGS Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi · Eğitim Bilimleri
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli; modelin bileşenlerini ve uygulama takvimini, öğretim programlarının temel yaklaşımını, öğrenci profilini (yetkin ve erdemli insan), Erdem-Değer-Eylem Çerçevesini, kavramsal beceriler, alan becerileri ve eğilimleri, sosyal-duygusal öğrenme ve okuryazarlık becerilerini, programlar arası bileşenleri, öğrenme çıktısını ve program yapısını, öğrenme-öğretme yaşantılarını, farklılaştırmayı, öğrenme kanıtlarını ve okul temelli planlamayı kapsar. Esas alınan metin 2025 Öğretim Programları Ortak Metni'dir.
Bilmen gereken kurallar
Model, uygulama, temel yaklaşım ve öğrenci profili:
- Talim ve Terbiye Kurulunun 23.05.2024 tarihli ve 20 sayılı kararıyla Öğretim Programları Ortak Metni ve ders programları kabul edildi. Programlar 9 Eylül 2024'te (2024-2025) okul öncesi (anasınıfı), ilkokul 1, ortaokul 5, ortaöğretim hazırlık ve 9. sınıflarda başladı; 2025-2026'da 1-2, 5-6, hazırlık-9-10; 2026-2027'de 1-2-3, 5-6-7, hazırlık-9-10-11. sınıflarda uygulanıyor (12. sınıfta önceki programlar). Bu takvim zorunlu derslerin programları içindir; bazı seçmeli derslerin programları kademesiz uygulanır. Ortak Metin 2025'te güncellendi: alan becerisi alanları 4'ten 10'a çıktı, esnek tasarıma dayalı program yapısı eklendi, eğilim listeleri değişti. MEB'e göre programlarda yaklaşık %35 seyreltme yapıldı
- Bileşenler: öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, Beceriler Çerçevesi. Kuramsal temel bütüncül eğitim yaklaşımıdır; merkezde insan zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal ve manevi yönleriyle bütün olarak ele alınır. Türkçemiz birleştirici ve bütünleştirici ana unsurdur
- Temel yaklaşım: aklıselim, kalbiselim ve zevkiselim nesiller; madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum, zaman-mekân dengesi. Bilme ile sorumluluk birbirini bütünler; eğitim hem hak hem ödevdir. Disiplinler arası yaklaşım esastır; gerektiğinde disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlar kullanılır
- Öğrenci profili: yetkin ve erdemli insan. Yetkinlik bir alandaki bilgi ve beceriye sahip olmak, erdem ahlaken övülen meziyetlerdir. Dayanaklar: ontolojik bütünlük (ruh ve beden bütünlüğü), epistemolojik bütünlük (bilgi ve bilgelik), zamansal bütünlük (geçmişten geleceğe eğitim), aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç ve estetik bakış açısı; Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nin temeli)
- On özellik ve örnek bileşenler: ahlaklı (adil, dürüst, güvenilir), bilge (bağımsız ve özgür düşünen, belagat sahibi, ilme ulaşan), cesaretli (yiğit ve mert, risk alan, inisiyatif alan, destekleyici, girişimci), estetik (güzelliğe duyarlı, zarif, ölçülü), iradeli (kararlı ve iddialı, tutarlı, ilkeli, sorumluluk alan), merhametli (şefkatli, affedici, yardımsever), sağlıklı (düzenli uyuyan, bağımlılıktan kaçınan, manevi sağlığını koruyan), sorgulayıcı (meraklı, eleştirel düşünen, araştırmacı, esnek, problem çözen), üretken (çalışkan, azimli ve sabırlı, yaratıcı), vatansever (bayrağını seven, Türkçeye sahip çıkan, devlet bilincine sahip olan)
Erdem-Değer-Eylem ve Beceriler Çerçevesi:
- Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi: erdemler kişiliğin güçlü yanları; erdemlere değerler aracılığıyla ulaşılır, değerler eylemlerde görünür. Yön: eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana, oradan "Huzurlu Aile ve Toplum" ile "Yaşanabilir Çevrede Huzurlu İnsan"a. Çatı değerler: saygı, sorumluluk, adalet. 20 değer: insan (çalışkanlık, mahremiyet, mütevazılık, sabır, sağlıklı yaşam, tasarruf), aile ve sosyal çevre (aile bütünlüğü, dostluk, dürüstlük, özgürlük, sevgi, vatanseverlik, yardımseverlik), fiziksel çevre (duyarlılık, estetik, merhamet, temizlik). Değerler programa kaynaşık işlenir. Çerçeve 2026'da Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nde de tanımlandı
- Kavramsal beceriler: temel beceriler (saymak, okumak, yazmak, ölçmek gibi gözlenebilen eylemler), bütünleşik beceriler (çelişki giderme, gözlemleme, özetleme, çözümleme, sınıflandırma, bilgi toplama, karşılaştırma, sorgulama, genelleme, çıkarım yapma, gözleme dayalı tahmin etme, mevcut bilgiye ya da veriye dayalı tahmin etme, yapılandırma, yorumlama, yansıtma, muhakeme, değerlendirme, tartışma, mantıksal denetleme, sentezleme), üst düzey düşünme becerileri (karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme; her biri en az iki bütünleşik beceriyi içerir). Temel ve bütünleşik beceriler arasında aşamalılık yoktur
- Alan becerileri (disipline özgü): Türkçe (dinleme/izleme, okuma, konuşma, yazma); Matematik (matematiksel muhakeme, matematiksel problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme, matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma); Fen (bilimsel gözlem, hipotez oluşturma, deney yapma, kanıt kullanma, bilimsel sorgulama…); Sosyal bilimler (kronolojik düşünme, tarihsel empati, mekânsal düşünme, sosyal katılım, girişimcilik, harita, felsefi sorgulama…). 2025'te sanat, beden eğitimi-oyun-spor, bilişim teknolojileri ve yazılım, tasarım, din eğitimi ve öğretimi, yabancı dil alanları eklendi. Fiziksel becerilerin ayrı listesi yoktur, programa nüfuz eder
- Eğilimler (2025 Ortak Metin): benlik (merak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma/öz yeterlilik, kendine güvenme/öz güven, seçicilik); sosyal (empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik); entelektüel (muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma). 2024 metninde seçicilik yoktu; entelektüel eğilimlerde muhakeme yerine uzmanlaşma ve özgün düşünme vardı. Eğilimler hem doğuştan gelen hem de öğrenilebilen ve geliştirilebilen özelliklerdir; öğrenme çıktısı olarak yazılmaz, çıktılardaki becerilerle ilişkilendirilerek öğrenme yaşantılarında işe koşulur
Programlar arası bileşenler, program yapısı, öğretim ve ölçme:
- Programlar arası bileşenler: sosyal-duygusal öğrenme becerileri (benlik: kendini tanıma, kendini düzenleme, kendine uyarlama; sosyal yaşam: iletişim, iş birliği, sosyal farkındalık; ortak/birleşik: uyum, esneklik, sorumlu karar verme), değerler (Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi), sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri (bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik, sanat; düzeyler farkındalık, işlevsellik, eylemsellik). Örtük hedeflerdir, sarmal yapıda bütün programlara yayılır
- Program yapısı: ünite/tema, ders saati, alan ve kavramsal beceriler, eğilimler, programlar arası bileşenler, disiplinler arası ilişkiler, beceriler arası ilişkiler (çıktılarda kullanılmayıp uygulamada işe koşulan beceriler), öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, içerik çerçevesi (genellemeler, ilkeler, anahtar kavramlar, semboller), öğrenme kanıtları, öğrenme-öğretme yaşantıları, farklılaştırma, öğretmen yansıtmaları (öğretmenin kendini ve programı değerlendirmesi). 2025'te süreç detaylı ve esnek tasarıma dayalı olmak üzere iki yapı tanımlandı
- Öğrenme çıktısı: bilgi kümesi + alan ya da kavramsal beceri; gözlenebilir, ölçülebilir, süreç temelli. Süreç bileşenleri becerinin süreç bileşenlerinden türetilir; temel becerilerle oluşturulan çıktıya süreç bileşeni yazılmaz. Ortak Metin "kazanım" yerine öğrenme çıktısı terimini kullanır
- Öğrenme-öğretme yaşantıları: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma, öğrenme-öğretme uygulamaları. Temel yaklaşımlar: yaşantı temelli, proje temelli, bağlam temelli (senaryo ya da örnek olay arayüzdür), sorgulamaya dayalı, iş birlikli. Öğretmen öğretici, rehber ve kolaylaştırıcıdır
- Farklılaştırma: çatı kavram; amaç her öğrenci için ayrı plan yapmak değildir; ilkeler esneklik (en önemli özellik), bireysel farklılıklara saygı, değişime açıklık, bireysel ve grup beklentileri dengesi, her öğrencinin kendi hızında ilerlemesi, sürekli ve çeşitli değerlendirme. Zenginleştirme ileri düzeydeki öğrencilere genişletilmiş ve derinlemesine öğrenme; destekleme daha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyanlara uyarlama (öğrenme için evrensel tasarım ilkeleri)
- Öğrenme kanıtları: sürekli, geliştirici (biçimlendirici); süreç, durum ve sonuç temelli. Kanıtlar: portfolyo, proje, performans görevi, kontrol listesi, gözlem ve görüşme formları, öz, akran ve grup değerlendirme, yansıtma yazıları. Her ünite/temada en az bir performans görevi; norm referanslı raporlama. Ders programlarında dereceli puanlama anahtarı, yapılandırılmış grid, tanılayıcı dallanmış ağaç gibi araçlar önerilir
- Okul temelli planlama: zümre öğretmenler kurulunun kararlaştırdığı araştırma, gözlem, proje, yerel çalışma, okuma etkinliklerine ayrılan süre; esneklik sağlar; süresi her programın süre tablosunda. Program dışı etkinlikler: sosyal sorumluluk ve hayat boyu öğrenme
Sık karıştırılanlar:
- Profil "yetkin ve erdemli insan"dır; dayanaklardan değerlere bakan aksiyolojik olgunluktur (bütünlük değil)
- TYMM'de saygı, sorumluluk ve adalet çatı değerdir (kök değer denmez); merhamet ve estetik fiziksel çevre alanındadır
- Eleştirel düşünme üst düzey beceri, eleştirel bakma entelektüel eğilimdir; karar verme üst düzey beceri, sorumlu karar verme sosyal-duygusal beceridir
- Muhakeme (akıl yürütme) bütünleşik beceridir, üst düzey düşünme becerisi değildir; aynı ad 2025 metninde bir entelektüel eğilimin de adıdır
- Öz yeterlilik ve öz güven benlik eğilimi; öz farkındalık, öz düzenleme, öz yansıtma benlik becerisidir
- Empati sosyal eğilim, sosyal farkındalık sosyal yaşam becerisidir
- Programlar arası bileşenler: sosyal-duygusal beceriler, değerler, okuryazarlık; eğilimler bu bileşenlerden değildir
- Eğilimler, değerler ve okuryazarlıklar ayrı öğrenme çıktısı olarak yazılmaz
- Temel kabul (bilindiği varsayılan), ön değerlendirme (yoklama), köprü kurma (bağ kurma)
- Zenginleştirme ileri düzey; destekleme zaman ve tekrar (düşük beceri demek değildir)
- Okul temelli planlama kararı zümre öğretmenler kurulunundur
- Eğilim listeleri 2024 ve 2025 metinlerinde farklıdır
Çözümlü örnekler
Bir fen öğretmeni "Maddenin halleri" ünitesini TYMM'nin öğrenme-öğretme yaşantılarına göre nasıl kurgular?
Öğrencilerin önceki yıllardan getirdiği ısı ve sıcaklık bilgilerini temel kabul olarak belirler, kısa bir etkinlikle bunları yoklayıp ilgi ve ihtiyaçlarını saptar (ön değerlendirme).
Buzun erimesi gibi günlük yaşam örnekleriyle önceki bilgiyi yeni konuya bağlar (köprü kurma); ardından deney ve tartışmalarla öğrenme-öğretme uygulamalarını yürütür.
İleri düzeydeki öğrencilere derinlemesine bir araştırma (zenginleştirme), zorlananlara ek süre ve somut materyal (destekleme) sunar; ünitede en az bir performans görevi verip dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir.
Öğrenciler okul kantinindeki yemek israfını araştırıyor: verileri toplayıp grafiğe döküyor, gruplar hâlinde çözüm önerisi hazırlayıp okul yönetimine sunuyor. Bu etkinlik TYMM'nin hangi ögeleriyle ilişkilidir?
Sorunun yapılandırılıp verilere dayalı tahmin ve akıl yürütmeyle çözüm aranması, üst düzey düşünme becerisi olarak problem çözmedir.
Verileri toplayıp görselleştirmek veri okuryazarlığıdır; grup çalışması sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden iş birliğidir.
İsraftan kaçınma tasarruf değeriyle ilişkilidir; sürecin bir ürünle sonuçlanması proje temelli öğrenmeyi yansıtır.
Kendini dene: 5 soru
1. 2025 TYMM Öğretim Programları Ortak Metni'ne göre Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin kuramsal temelini aşağıdakilerden hangisi oluşturur?
- ADavranışçı öğrenme kuramı
- BBütüncül eğitim yaklaşımı
- CEsasicilik akımı
- DÇoklu zekâ kuramı
- EProgramlı öğretim yaklaşımı
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Bütüncül eğitim yaklaşımı)
- Ortak Metin'e göre bütüncül eğitim yaklaşımı modelin kuramsal temelidir; insan zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal ve manevi yönleriyle bir bütün olarak ele alınır.
- Model; temel yaklaşım, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi'nden oluşur ve tek bir öğrenme kuramına değil bütüncül eğitime dayanır.
2. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin nihai hedefi olarak tanımlanan öğrenci profili hangisidir?
- AAkademik açıdan başarılı birey
- BRekabetçi ve girişimci birey
- CÇok yönlü ve yaratıcı birey
- DYetkin ve erdemli insan
- EBilgili ve disiplinli insan
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Yetkin ve erdemli insan)
- Modelin nihai hedefi yetkin ve erdemli insanlar yetiştirmektir; yetkinlik bir alandaki bilgi ve beceriye sahip olmayı, erdem ahlaken övülen meziyetleri anlatır.
- Profil on özellikle somutlaşır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever.
3. Bir sınıf öğretmeni, öğrencilerin harçlıklarını aldıklarında önce bir alışveriş listesi hazırlamalarını, listede olmayan ürünleri almamalarını ve artan parayı kumbaraya atmalarını istiyor. Öğretmen bu etkinlikle Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'ndeki hangi değeri geliştirmeyi amaçlamaktadır?
- ATasarruf
- BÇalışkanlık
- CMütevazılık
- DSabır
- EDürüstlük
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Tasarruf)
- Tasarruf; maddi kaynakları planlı ve kontrollü harcamayı, israftan kaçınmayı, tutumlu olmayı ve birikim yapmayı kapsar.
- Çalışkanlık disiplinli ve planlı çalışmayı, mütevazılık gösterişten uzak durmayı, sabır zorluklara dayanmayı anlatır; harcama ve birikim tasarrufla ilgilidir.
4. Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'yle ilgili; I. Bir öğrencinin dürüstlük değerine sahip olup olmadığı, söz ve davranışlarının tutarlılığından anlaşılabilir. II. Değerler, programın diğer ögelerinden bağımsız, kendine ait bir bölümde öğretilir. III. Çerçevede gözlenebilir eylemler, değerlere ve onlar aracılığıyla erdemlere ulaşmanın yoludur. yargılarından hangileri doğrudur?
- AYalnız I
- BYalnız II
- CI ve II
- DI ve III
- EII ve III
Cevabı gör
Doğru cevap: D (I ve III)
- Değerler eylemlerde kendini gösterir; dürüstlük söz ve davranışlarda tutarlı, doğru ve güvenilir olmayı kapsar (I). Çerçeve eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana ilerler (III).
- Değerler bağımsız bir bölümde değil, programlar arası bileşen olarak programa kaynaşık biçimde işlenir (II yanlış).
5. Robotik kulübündeki Elif'in tasarladığı robot denemelerde defalarca çalışmıyor. Elif yılmıyor ve proje bitene kadar uğraşmayı sürdürüyor. Elif'in sergilediği bu özellik Beceriler Çerçevesi'nde hangi başlık altında yer alır?
- ASosyal eğilimler
- BEntelektüel eğilimler
- CBenlik eğilimleri
- DSosyal yaşam becerileri
- EÜst düzey düşünme becerileri
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Benlik eğilimleri)
- Azim ve kararlılık, kişinin içsel özelliklerini becerilerine yansıtmasıyla ilgili benlik eğilimlerindendir; merak, bağımsızlık, kendine inanma ve kendine güvenme de bu gruptadır.
- Sosyal eğilimler empati, sorumluluk, girişkenlik, güven ve oyunseverliktir; sosyal yaşam becerileri ise sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin bir grubudur.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.