Nüfus ve Yerleşme
KPSS Genel Kültür · Coğrafya
Nüfus ve yerleşme; nüfusun dağılışını etkileyen doğal ve beşerî etkenleri, nüfus piramitlerini ve nüfus özelliklerini, göç türlerini ve sonuçlarını, kır-kent yerleşmelerini ve yerleşme tiplerini kapsar. KPSS Coğrafya'sında beşerî coğrafya 5-6 soruyla temsil edilir; sorular çoğunlukla tablo ve grafik yorumlama biçiminde gelir.
Bilmen gereken kurallar
Nüfus dağılışını etkileyen DOĞAL etkenler: iklim, yer şekilleri, toprak verimliliği, su kaynakları, yükselti. BEŞERÎ etkenler: sanayileşme, ulaşım, tarım, turizm, madencilik, yönetim merkezi olma. Türkiye'de kıyı ovaları ve sanayi bölgeleri yoğun; Doğu Anadolu'nun yüksek ve engebeli kesimleri seyrek nüfusludur.
Aritmetik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus ÷ yüzölçümü. Tarımsal nüfus yoğunluğu = tarımla uğraşan nüfus ÷ tarım alanı. Fizyolojik yoğunluk = toplam nüfus ÷ tarım alanı. Aritmetik yoğunluk yanıltıcı olabilir: sanayi kentinde yoğunluk yüksek çıkar ama tarım baskısı düşüktür.
Nüfus piramidinde tabanın genişliği doğum oranını, tepenin genişliği yaşlı nüfus payını gösterir. Geniş tabanlı piramit yüksek doğum oranına ve genç nüfusa; dar tabanlı piramit düşük doğum oranına ve yaşlanan nüfusa işaret eder. Bağımlı nüfus 0-14 ile 65 ve üzeri yaş gruplarıdır; 15-64 çalışma çağı nüfusudur.
Göç türleri: iç göç (ülke içinde; mevsimlik, sürekli, beyin göçü) ve dış göç. Göçün nedenleri itici (işsizlik, toprak yetersizliği, terör, doğal afet) ve çekici (iş olanağı, eğitim, sağlık) etkenlerdir. Sonuçları: göç veren yerde nüfus azalır ve yaşlanır, göç alan kentte çarpık kentleşme, altyapı yetersizliği ve işsizlik artar.
Çözümlü örnekler
Yüzölçümü 5000 km², nüfusu 750 000 olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaçtır?
Aritmetik yoğunluk = toplam nüfus ÷ yüzölçümü
750 000 ÷ 5000 = 150
Kilometrekareye 150 kişi düşer
Doğu Anadolu'da nüfusun seyrek olmasının nedenleri nelerdir?
Yükselti fazla, arazi engebeli: tarım alanı sınırlı
Kış koşulları sert, ulaşım güç
Sanayi ve iş olanağı az olduğu için göç verir
Kendini dene: 5 soru
1. Aşağıdakilerden hangisi nüfus dağılışını etkileyen doğal etkenlerden biridir?
- Aİklim
- BUlaşım ağı
- CSanayileşme
- DTurizm
- EYönetim merkezi olma
Cevabı gör
Doğru cevap: A (İklim)
- İklim, yer şekilleri ve su kaynakları doğal etkenlerdir.
- Diğer şıklar insan eliyle oluşan beşerî etkenlerdir.
2. Aşağıdakilerden hangisi beşerî bir etkendir?
- ASanayileşme
- BToprak verimliliği
- CSu kaynakları
- DYer şekilleri
- EYükselti
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Sanayileşme)
- Sanayileşme insan faaliyetiyle oluşur.
- Diğerleri doğanın sunduğu koşullardır.
3. Aritmetik nüfus yoğunluğu nasıl hesaplanır?
- AToplam nüfus ÷ tarım alanı
- BToplam nüfus ÷ yüzölçümü
- CTarımla uğraşan nüfus ÷ tarım alanı
- DKentli nüfus ÷ toplam nüfus
- EToplam nüfus ÷ kent sayısı
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Toplam nüfus ÷ yüzölçümü)
- Aritmetik yoğunluk toplam alana bölünür.
- Tarım alanına bölünen fizyolojik ya da tarımsal yoğunluktur.
4. Nüfus piramidinde tabanın geniş olması neyi gösterir?
- AYaşlı nüfusun fazlalığını
- BKentleşmenin hızını
- CGöç oranının yüksekliğini
- DDoğum oranının yüksekliğini
- EÖlüm oranının düşüklüğünü
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Doğum oranının yüksekliğini)
- Taban 0-4 yaş grubunu gösterir.
- Geniş taban yüksek doğum oranı ve genç nüfus anlamına gelir.
5. Ülke sınırları içinde yapılan göçe ne ad verilir?
- ADış göç
- BZorunlu göç
- CMübadele
- DBeyin göçü
- Eİç göç
Cevabı gör
Doğru cevap: E (İç göç)
- İç göç ülke içinde yer değiştirmedir.
- Kırdan kente göç en yaygın örneğidir.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.