Sözcükte Anlam
KPSS Genel Yetenek · Türkçe
Sözcükte anlam; gerçek, mecaz, yan ve terim anlamı, eş-zıt anlamlılığı, eş sesliliği, somut-soyut ayrımını ve deyim-atasözlerini kapsar. KPSS Türkçesinin açılış konusudur ve paragraf sorularının da temelini oluşturur.
Bilmen gereken kurallar
Gerçek anlam sözcüğün akla gelen ilk anlamıdır; mecaz anlam gerçekten tamamen uzaklaşmış anlamdır; yan anlam gerçek anlamla biçim-işlev benzerliği kurar (masanın gözü). Terim anlam bilim-sanat alanına özgüdür (üçgenin açısı).
Eş anlamlı sözcükler aynı kavramı karşılar (konut-ev); zıt anlamlılar karşıt kavramları karşılar (sıcak-soğuk). Eş sesli (sesteş) sözcükler yazılışı aynı, anlamı tamamen farklı sözcüklerdir (gül, yüz, kır).
Deyim, en az iki sözcükten oluşan ve çoğunlukla mecazlı kalıplaşmış sözdür (etekleri zil çalmak). Atasözü, yargı bildiren, öğüt veren anonim kalıplaşmış cümledir.
Sözcüğün anlamı bağlamdan çıkarılır: aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlar taşıyabilir. Soruda verilen cümledeki kullanımına bak, ezberindeki ilk anlama değil.
Çözümlü örnekler
"Bu işin içinden yüzümün akıyla çıktım." cümlesindeki "yüzü ak olmak" sözünün anlamı nedir?
Kalıplaşmış söz — deyim olduğunu fark et
"Yüz" burada organ anlamında değil; mecazlı kullanım
Anlamı: bir işten alnının akıyla, başarıyla ve dürüstçe çıkmak
"Ağacın dalları yola sarkmıştı." ile "Bu işin bir sürü dalı var." cümlelerinde "dal" hangi anlamlardadır?
İlk cümlede dal, bitkinin bölümü — gerçek anlam
İkinci cümlede dal, işin kolu/bölümü — mecaz (gerçekten uzaklaşmış)
Aynı sözcük bağlama göre anlam değiştirir
Kendini dene: 5 soru
1. "Bu haber hepimizi yıktı." cümlesinde "yıkmak" sözcüğü hangi anlamıyla kullanılmıştır?
- AGerçek anlam
- BMecaz anlam
- CTerim anlam
- DYan anlam
- EEş sesli kullanım
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Mecaz anlam)
- Haber bir yapıyı yıkamaz; sözcük 'çok üzmek' anlamına kaymış.
- Gerçek anlamdan tamamen uzaklaşan kullanım mecazdır.
2. "Üçgenin iç açılarının toplamı 180 derecedir." cümlesinde "açı" sözcüğü hangi anlamıyla kullanılmıştır?
- AGerçek anlam
- BMecaz anlam
- CTerim anlam
- DYan anlam
- EEş sesli kullanım
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Terim anlam)
- Sözcük matematik alanına özgü bir kavramı karşılıyor.
- Bilim-sanat dalına özgü anlam terim anlamdır.
3. "Sıcak" sözcüğünün karşıt (zıt) anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- ASoğuk
- BSerin
- CIlık
- DNemli
- EKuru
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Soğuk)
- Karşıt anlam tam kutupsal karşılıktır: sıcak ↔ soğuk.
- Serin ve ılık ara dereceler olduğu için karşıt sayılmaz.
4. "Konut" sözcüğünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- ABina
- BOda
- CYapı
- DEv
- EÇatı
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Ev)
- Konut = içinde yaşanılan yer = ev.
- Bina ve yapı daha genel kavramlardır; eş değil yakın anlamlıdır.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gül" sözcüğü bir çiçeği karşılamaktadır?
- ABu fıkraya hepimiz güldük.
- BBahçedeki güller erken açtı.
- CGüle güle gidin, yolunuz açık olsun.
- DGülmekten karnımız ağrıdı.
- EGüler yüzlü bir insandı.
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Bahçedeki güller erken açtı.)
- "Gül" eş seslidir: çiçek adı ve gülmek eylemi.
- Yalnız 'bahçedeki güller' ifadesinde çiçek anlamı vardır.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.