İlköğretim ve Eğitim Kanunu
MEB-AGS Mevzuat
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu; ilköğretimin tanımını, mecburiliğini ve parasızlığını, ilköğretim kurumlarını ve kuruluş biçimlerini, görevlileri, kayıt ve kabulü, okula devamı, öğrenci izinlerini, devamsızlıkta yaptırımları, çağdaki çocukların çalıştırılması ve kurs yasağını, okul çevresi kuralını, okul arazileri ile uygulama ve öğretmen bahçelerini, öğretmen konutlarını ve ilköğretimin gelir ve ödeneklerini düzenler.
Bilmen gereken kurallar
Künye, kurumlar ve görevliler:
- 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu: kabul 5.1.1961, Resmî Gazete 12.1.1961 (sayı 10705). Önemli değişiklikler: 2917 (1983), 4306 (1997, sekiz yıllık ilköğretim), 6287 (2012, dört yıllık ilkokul + dört yıllık ortaokul), 7180 (2019, 31 Aralık'ta 72 ay), 7243 (2020)
- Tanım (1. madde): ilköğretim, kadın erkek bütün Türklerin millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlaki gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretimdir. Mecburidir, Devlet okullarında parasızdır (2. madde)
- Mecburi çağ 6-14 yaş; ilkokula o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduranlar kaydedilir; erken başlama ve erteleme yönetmelikle (3. madde). Türk vatandaşı çocuklar resmî ya da özel Türk ilköğretim okullarında okumakla yükümlü (4. madde). Yurt dışında bulunma, okul olmaması ya da sağlık nedeniyle özel öğretim görenler sınavla ve yaşlarına göre sınıflara alınır (5. madde)
- Kurumlar (6. madde): mecburi olanlar ilköğretim okulları (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı, gezici), yetiştirici ve tamamlayıcı sınıf ve kurslar, özel eğitim okul ve sınıfları; isteğe bağlı olanlar okul öncesi eğitim kurumları ile tamamlayıcı sınıf ve kurslar. İlköğretim dört yıllık zorunlu ilkokul ile dört yıllık zorunlu ortaokuldur (7. madde)
- Kuruluş (9-10. maddeler): bağımsız okul esas, ortaokul ilkokul ya da liseyle birlikte kurulabilir; köyler gruplaştırılarak bölge okulları ve pansiyonlar, gruplaştırma olmazsa yatılı bölge okulları ya da gezici okullar (gezici öğretmen); şehir ve kasabalarda da yatılı ya da pansiyonlu okul; yaylaya göçen köyün okulu da göçer
- Yetiştirici ve tamamlayıcı kurslar ile isteğe bağlı kurumları gerçek ve tüzel kişiler, belediyeler, özel idareler ve Devlet açabilir (11, 13. maddeler); engelli çocukların özel eğitimi sağlanır (12. madde)
- Görevliler (14. madde): müdür ve yardımcıları; sınıf, branş, okul öncesi, özel eğitim öğretmenleri, gezici öğretmenler ve usta öğreticiler; rehberlik uzmanları; sağlık, teknik, genel idare ve yardımcı hizmetler personeli. Nitelik, görev ve atanma yönetmelikle. Öğretmenler kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi dışında meslek dışı görevle yükümlü tutulamaz (44. madde)
- Takvim: açılma, kapanma ve ara verme zamanları MEB yönetmeliğiyle (42. madde); yaz tatili sınavların bitiminden yeni öğretim yılına kadar (43. madde); öğretim yılı derslerden bir hafta önce başlar, son sınıf sınavlarının bittiği gün biter (47. madde); bir öğretmene en çok 40 öğrenci (50. madde); İlköğretim Haftası eylül ayının üçüncü haftası (51. madde)
Kayıt, devam ve yaptırımlar:
- Veli, vasi ya da aile başkanı çocuğu zamanında yazdırmakla yükümlü. Aile başkanı: veli ya da vasi olmadığı hâlde çağdaki çocuğu sürekli yanında bulunduran, barındıran ya da çalıştıran kişi. Çağı bittiği yılın sonunda okulu bitiremeyen çocuk en çok iki öğretim yılı daha devam edebilir; sonunda tasdikname verilip kaydı silinir (46. madde)
- Muhtar, derslerden en az 15 gün önce okul müdürüyle üç nüsha çizelge hazırlar (okul idaresi, ilçe millî eğitim müdürlüğü, muhtar); yazdırılmayan çocuğu okul müdürü kendiliğinden kaydeder; yine gelmezse devamsız işlemi (48. madde). Nüfus kaydı yoksa yaşı ihtiyar kurulu belirler (49. madde)
- Devam (52-53. maddeler): veli özrü en geç üç gün içinde okula bildirir; mülki amirler, ilköğretim müfettişleri ve zabıta devamı sağlamaya yardım eder; sebepler okul idaresince araştırılır, giderilemezse köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirilir
- İzin: ölüm, yaralanma, düğün, askere gitme, tarım işleri gibi sebeplerle okul idaresi yılda en çok 15 gün izin verir (54. madde); hastalık, sel, kar, deprem, yangın gibi sebeplerle gelemeyen öğrenci izinli sayılır (55. madde)
- Yaptırım: çocuğu göndermeyen, izin süresini geçiren, geç nakil yaptıran, izini kaybettiren ya da devamsızlığı zamanında bildirmeyen veli köyde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe bildirilir; en geç üç gün içinde tebliğ (55. madde); tebliğe rağmen her devamsız gün için idari para cezası, buna rağmen daha yüksek ceza (56. madde); sorulara cevap vermeyen ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunana ceza (57. madde); cezaları mahallî mülki amir verir (59. madde). Kanun'daki TL tutarları Kabahatler Kanunu gereği her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; tutarı değil aşamaları ve makamı bil
- Çalıştırma ve kurs yasağı (59. madde): okula devam etmeyen çağdaki çocuk ücretli ya da ücretsiz çalıştırılamaz; devamını belgeleyen yalnız ders zamanları dışında; MEB izni olmayan özel kurs ve dershanelere kabul yasak
Okul çevresi, arazi, konut ve gelirler:
- 100 metre kuralı (61. madde): meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezleri gibi umuma açık yerler ve açık alkollü içki satılan yerler okul binalarından kapıdan kapıya en az 100 m uzakta; turizmin yoğun olduğu yörelerde okulların tatil olduğu dönemlerde aranmaz; esaslar İçişleri, Millî Eğitim, Sağlık ile Kültür ve Turizm bakanlıklarının ortak yönetmeliğiyle
- Arazi: topraklar bölge ilköğretim müfettişinin ya da ilçe eğitim müdürünün (bugünkü adıyla ilçe millî eğitim müdürü) başkanlığında tarım, tapu, maliye elemanları ve muhtardan oluşan komisyonca seçilir (60. madde); kamu arazisi okula parasız tahsis edilir, gelir sağlayan toprak en çok 50 dekar (62. madde); tahsis olmazsa rızayla satın alma, olmazsa kamulaştırma; köy okulu için köy tüzel kişiliği, şehir ve kasaba okulu için özel idare (63. madde); köy okulunda 2-10 dekar uygulama bahçesi (64. madde); tapu köy ya da özel idare adına (65. madde); öğretmen bahçesi her ev için 500-1000 m², parasız, kiraya ve ortaklığa verilemez (67. madde); uygulama bahçesi geliri okul ihtiyaçları ve öğrenci beslenmesi için köy bütçesine (68. madde)
- Okul yapımı: yurttaşların ayni ve nakdî yardımları ile gönüllülerin bedenen çalışması kabul edilir (75. madde)
- Gelirler (76. madde): Devlet bütçesinden yardımlar, özel idare yıllık gelirlerinin en az %20'si, köy genel gelirlerinin en az %10'u, bu Kanun'a göre verilen para cezaları, vakıf gelirleri, bağış ve vasiyetler, faizler, hurda ve enkaz satışları, müteahhit tazminatları
- Ödenekler (81-82. maddeler): Kanun'da gösterilen işler dışında harcanamaz, başka fasıllara aktarılamaz; bu gelirlerle sağlanan bina ve tesisler başka hizmete devredilemez; esas hizmeti aksatmadan ve MEB'in muvafakatiyle halk eğitimi ve diğer millî eğitim hizmetlerinde yararlanılabilir; harcanmayan kısım 'İlköğretim gelir ve ödenekleri' hesabında gelecek yıla devreder. Ek 4: özel idare ödenekleri ortaöğretim kurumları için de kullanılır
- Konut (87. madde): köydeki öğretmen konutları parasız tahsis edilir; şehir ve kasabadaki okul konutları yalnız aynı okulun öğretmen ve müdürlerine verilir; okul binalarının tamamı, bir kısmı ya da eklentileri konut olarak kullanılamaz. Belgeler damga resminden muaf (86. madde)
- Ek maddeler: Kanun'daki 'ilköğretim müdürü' deyimi 'ilçe eğitim müdürü', 'öğretmenevi' deyimi 'öğretmen lojmanı' oldu (Ek 1); 1977'den sonra açıktan ya da başka görevlerden nakille yeniden geçici öğretmen atanamaz (Ek 3)
Sık karıştırılanlar:
- Okul öncesi isteğe bağlıdır; tamamlayıcı sınıf ve kurslar iki listede de geçer (çağdakiler için mecburi, çağ dışındakiler için isteğe bağlı)
- Kayıtta esas tarih 31 Aralık'tır (72 ay)
- Öğretim yılı ilk ders gününde değil, bir hafta önce başlar
- Aile başkanı veli ya da vasi değildir
- Köyde bildirim muhtara, diğer yerlerde mülki amire; bildirimden önce sebep araştırılır
- Hastalık ve kar gibi sebeplerle gelinmeyen günler izinli sayılır, 15 günlük izne eklenmez
- İdari para cezasını okul müdürü değil, mahallî mülki amir verir
- Okula devam etmeyen çocuk ücretsiz de olsa çalıştırılamaz
- 100 metre kapıdan kapıya ölçülür; turizm istisnası yalnız okulların tatil döneminde
- Harcanmayan ilköğretim ödeneği iade edilmez, devreder
Çözümlü örnekler
Şehirde oturan Murat Bey, 9 yaşındaki oğlunu özürsüz olarak okula göndermiyor. Kanun'a göre süreç nasıl işler?
Okul idaresi devamsızlığın sebebini araştırır ve maddi ya da manevi engelleri gidermeye çalışır (53. madde).
Sebep giderilemezse veli, şehirde oturduğu için mülki amirliğe bildirilir; mülki amir en geç üç gün içinde veliye tebliğ yapar ve çocuk gönderilmezse idari para cezası verileceğini bildirir (55. madde).
Tebliğe rağmen çocuk gönderilmezse devamsız her gün için idari para cezası, buna rağmen gönderilmezse daha yüksek bir idari para cezası verilir; cezaları mahallî mülki amir verir (56 ve 59. maddeler).
Bir köyde yeni açılacak okul için arsa ve uygulama bahçesi gerekiyor. Kanun'a göre arazi nasıl sağlanır, tapusu kimin adına çıkar?
Uygun topraklar, bölge ilköğretim müfettişinin ya da ilçe eğitim müdürünün başkanlığında tarım, tapu ve maliye elemanları ile köy muhtarından oluşan komisyonca seçilir (60. madde).
Seçilen arazi Devlete, özel idareye, belediyeye ya da köy tüzel kişiliğine aitse yetkili makamın onayıyla okula parasız tahsis edilir; okula gelir sağlayacak arazi 50 dekarı geçemez, okulun yanında 2-10 dekarlık uygulama bahçesi bulunur (62 ve 64. maddeler).
Tahsis mümkün olmazsa arazi sahibinin rızasıyla satın alınır, razı olmazsa kamulaştırılır; köy okulu için bu iş köy tüzel kişiliğine aittir ve arazi köy adına tapuya tescil edilir (63 ve 65. maddeler).
Kendini dene: 5 soru
1. Birleştirilmiş sınıflı bir köy ilkokulunda tek öğretmen 1-4. sınıflardaki toplam 43 öğrenciyi okutuyor. 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'na göre bu durum için hangisi doğrudur?
- ABirleştirilmiş sınıflarda öğrenci sınırı aranmadığından durum Kanun'a uygundur.
- BBir öğretmene en çok 45 öğrenci düşebileceğinden durum Kanun'a uygundur.
- CBir öğretmene en çok 40 öğrenci düşebileceğinden durum Kanun'a aykırıdır.
- DSınır yalnız şehir okullarında uygulandığından köy okulundaki durum Kanun'a uygundur.
- EBir öğretmene en çok 35 öğrenci düşebileceğinden durum Kanun'a aykırıdır.
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Bir öğretmene en çok 40 öğrenci düşebileceğinden durum Kanun'a aykırıdır.)
- Kanun'un 50. maddesine göre birleştirilmiş sınıflar da dâhil olmak üzere bir öğretmene düşen öğrenci sayısı 40'tan fazla olamaz.
- Tek öğretmenin okuttuğu 43 öğrenci bu sınırı aşar; sınır köy okulları ve birleştirilmiş sınıflar için de geçerlidir.
2. 222 sayılı Kanun'a göre İlköğretim Haftası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AEylül ayının üçüncü haftasıdır; programı Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanır.
- BEylül ayının ilk haftasıdır; programı valiliklerce hazırlanır.
- CEylül ayının üçüncü haftasıdır; programı valiliklerce hazırlanır.
- DEylül ayının ilk haftasıdır; programı Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanır.
- EEylül ayının son haftasıdır; programı il millî eğitim müdürlüklerince hazırlanır.
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Eylül ayının üçüncü haftasıdır; programı Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanır.)
- 51. maddeye göre her yıl eylül ayının üçüncü haftası İlköğretim Haftası'dır.
- Hafta boyunca MEB'in hazırladığı programa göre ilköğretimin önemi çeşitli yollarla anlatılır.
3. 222 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi mecburi ilköğretim kurumlarından biri değildir?
- AGezici okullar
- BPansiyonlu ilköğretim okulları
- CYetiştirici sınıflar ve kurslar
- DOkul öncesi eğitim kurumları
- EÖzel eğitime muhtaç çocuklar için açılan sınıflar
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Okul öncesi eğitim kurumları)
- 6. maddeye göre mecburi ilköğretim kurumları şunlardır: gündüzlü, pansiyonlu ve yatılı ilköğretim okulları ile gezici okullar; yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar; özel eğitime muhtaç çocuklar için kurulan okullar ve sınıflar.
- Okul öncesi eğitim kurumları bu listede değil, isteğe bağlı kurumlar arasında yer alır.
4. Ortaokul öğrencisi Deniz yüksek ateş nedeniyle pazartesi günü okula gidemiyor. 222 sayılı Kanun'a göre velisi Leyla Hanım'ın bu konudaki yükümlülüğü aşağıdakilerden hangisidir?
- ADurumu en geç bir hafta içinde sınıf öğretmenine bildirmek
- BDeniz'in okula gidemediğini üç gün geçmeden okul idaresine bildirmek
- CDurumu aynı gün mahalle muhtarlığına bildirmek
- DDeniz okula dönünce hastane raporunu ilçe millî eğitim müdürlüğüne vermek
- EDurumu en geç on beş gün içinde okul-aile birliğine bildirmek
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Deniz'in okula gidemediğini üç gün geçmeden okul idaresine bildirmek)
- 52. maddeye göre veli, vasi ya da aile başkanı çocuğun okula düzenli devamını sağlamakla ve özrü nedeniyle okula gidemeyen çocuğun durumunu en geç üç gün içinde okul idaresine bildirmekle yükümlüdür.
- Bildirim muhtarlığa, öğretmene ya da okul-aile birliğine değil, okul idaresine yapılır.
5. Aşağıdakilerden hangisi 222 sayılı Kanun'daki 'aile başkanı' kavramına örnektir?
- AMahkeme kararıyla 12 yaşındaki yeğenine vasi olarak atanan ve yıllardır onunla birlikte yaşayan dayı
- BYaz tatilinde 11 yaşındaki torununu iki haftalığına köyündeki evinde misafir eden büyükanne
- CYurt dışındaki kız kardeşinin 9 yaşındaki oğluna, vasisi olmadan yıllardır evinde bakan teyze
- DSınıfındaki 10 yaşındaki öğrencilerin devamını her gün yoklama defterinden izleyen öğretmen
- EMahallesindeki çağdaki çocukların listesini okul müdürüyle birlikte hazırlayan muhtar
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Yurt dışındaki kız kardeşinin 9 yaşındaki oğluna, vasisi olmadan yıllardır evinde bakan teyze)
- 46. maddeye göre aile başkanı, veli ya da vasi durumunda bulunmadığı hâlde çağdaki çocuğu sürekli olarak yanında bulunduran, barındıran ya da çalıştıran kişidir.
- Yıllardır kendi evinde bakan teyze bu tanıma uyar. Vasi ayrı bir sıfattır; kısa süreli misafir etmek sürekli barındırma sayılmaz; öğretmen ve muhtar çocuğu yanında barındıran kişiler değildir.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.