Millî Eğitim Temel Kanunu
MEB-AGS Mevzuat
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu; Türk millî eğitiminin genel ve özel amaçlarını, on dört temel ilkesini, örgün ve yaygın eğitimden oluşan sistemin genel yapısını, okul öncesinden yükseköğretime kademeleri, öğretmenlik mesleğine ilişkin yürürlükteki hükümleri ve öğretmenlerin izinlerini, okul binalarını, eğitim araç-gereçlerini ve Millî Eğitim Bakanlığının görev ve sorumluluklarını kapsar.
Bilmen gereken kurallar
Künye, amaçlar ve temel ilkeler:
- 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu: kabul 14.6.1973, Resmî Gazete 24.6.1973 (sayı 14574). Kapsam: amaç ve ilkeler, sistemin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç-gereçleri, Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu; yedi kısım
- Önemli değişiklikler: 2842 (1983, 'temel eğitim' → 'ilköğretim'), 4306 (1997, sekiz yıllık kesintisiz ilköğretim), 6287 (2012, dört yıllık ilkokul + dört yıllık ortaokul, zorunlu ortaöğretim 2012-2013), 6518 (2014, genellik ve eşitliğe 'engellilik'), 6764 (2016, mesleki eğitim merkezleri ortaöğretimde), 7180 (2019, 31 Aralık'ta 72 ay), 7243 (2020, öğretmen izinleri 50/A), 7354 (2022, öğretmenlik maddeleri 43 ve 45 kaldırıldı; 7354'ü de 2024'te 7528 kaldırdı, konu bugün 7528'de)
- Genel amaçlar (2. madde): (1) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı, millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen, Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış hâline getirmiş yurttaşlar; (2) beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler; (3) ilgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek hayata hazırlanmış ve meslek sahibi bireyler. Sonuç hedefi: Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak
- Özel amaçlar (3. madde): kurumların özel amaçları genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak tespit edilir
- Temel ilkeler (4-17. maddeler): genellik ve eşitlik; ferdin ve toplumun ihtiyaçları; yöneltme (hazırlık sınıfları; rehberlik ve objektif ölçme); eğitim hakkı; fırsat ve imkân eşitliği (parasız yatılılık, burs, kredi; özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklara özel tedbir); süreklilik (hayat boyu, yetişkin eğitimi); Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği (Türk dilinin öğretimi; Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile iş birliği); demokrasi eğitimi (demokrasi bilinci, yurt yönetimine ait bilgi ve sorumluluk, manevi değerlere saygı; Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkinlere ve bu nitelikteki günlük siyasi tartışmalara meydan verilmez); laiklik (din kültürü ve ahlak öğretimi zorunlu); bilimsellik; planlılık (eğitim-insan gücü-istihdam, mesleki ve teknik eğitime ağırlık, standartlar önceden); karma eğitim; eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliği (okul-aile birlikleri; veliler bağışa zorlanamaz; gelirler bankada özel hesapta; damga vergisi ve harç muafiyeti; il millî eğitim müdürlüğü ihale yapabilir); her yerde eğitim (resmî, özel, gönüllü kuruluşların eğitim faaliyetleri MEB denetiminde)
Sistemin genel yapısı:
- Sistem örgün ve yaygın eğitimden oluşur. Örgün: okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğretim
- Okul öncesi: mecburi ilköğrenim çağına gelmemiş çocuklar; isteğe bağlı. Amaçlar: beden, zihin ve duygu gelişimi ve iyi alışkanlıklar, ilköğretime hazırlık, elverişsiz çevrelerden gelen çocuklara ortak yetişme ortamı, Türkçeyi doğru ve güzel konuşma. Bağımsız anaokulu, anasınıfı ya da uygulama sınıfı
- İlköğretim: mecburi ilköğretim çağı 6-14 yaş; ilkokul birinci sınıfa o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduranlar kaydedilir, erken başlama ve erteleme yönetmelikle. Dört yıllık zorunlu ilkokul + dört yıllık zorunlu ortaokul ve imam-hatip ortaokulu; bağımsız okul esas, ortaokul ilkokul ya da liseyle birlikte kurulabilir. Ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı isteğe bağlı seçmeli. Yatılı ilköğretim bölge okulları. Son ders yılının ikinci yarısında rehberlik servisleri meslekleri tanıtır
- Ortaöğretim: dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın; liseler ve mesleki eğitim merkezleri (diploma için fark dersleri). Amaç: asgari ortak genel kültür; yükseköğretime, mesleğe, hayata hazırlık. Çok programlı liseler; öğrenim süresini MEB belirler. Yöneltme ilköğretimde başlar, ortaöğretimde sürer. Lise bitirenler yükseköğretime aday olur; giriş şartlarını MEB ile iş birliği yaparak YÖK belirler. İmam-hatip liseleri; güzel sanatlar okulları
- Yükseköğretim: ortaöğretime dayalı en az iki yıl; kurumlar: üniversite, fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu, uygulama ve araştırma merkezi (esaslar özel kanunlarda). Lisans öncesi, lisans, lisansüstü bütünlüğü; yatay ve dikey geçiş açık; Kanuna göre paralı, başarılı ve imkânı kısıtlı öğrenciye burs, kredi, yatılılık
- Yaygın eğitim: örgün eğitime hiç girmemiş, herhangi bir kademesinde bulunan ya da ayrılmış vatandaşlara örgün eğitimin yanında veya dışında. Amaçlar: okuma-yazma ve eksik eğitimi tamamlama, çağa uyum, millî kültür, dayanışma ve örgütlenme, beslenme ve sağlık, boş zaman, meslek edindirme, çalışanların mesleki gelişimi. Genel ve mesleki-teknik iki bölüm; örgün eğitimle bütünlük; koordinasyon MEB'de (genel programlar yönetmelikle, mesleki ve teknik koordinasyon esasları kanunla)
Öğretmenlik, binalar, araç-gereç ve MEB'in görevleri:
- Öğretmenlik: 43 ve 45. maddeler 2022'de kaldırıldı (konu 7528'de). Eğitim yüksekokulları Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir; yurdun çeşitli bölgelerinde görev esastır; uzman ve usta öğreticiler geçici veya sürekli görevlendirilebilir; hizmet içi yetiştirme için yaz ve akşam okulları, kurs ve seminerler; üst öğrenim için aylıklı veya aylıksız izin; mahrumiyet bölgelerinde konut
- İzin ve tatil (50/A): yaz tatilinde aralıksız iki ay izin, kalan tatilde mesleki çalışmalar; rehberlik öğretmenleri gerektiğinde tatilde görevlendirilebilir (izin en az bir ay); salgın, afet, hava koşulları gibi nedenlerle eğitim iki haftadan fazla yapılamaz ve telafi ders yılında bitmezse MEB izinleri kısaltabilir (en az bir ay); ikinci görev olarak yöneticilik verilenler, yüz yüze eğitim yapılmayan kurumlardakiler ve merkez, il, ilçe teşkilatında görevlendirilenler 657'ye göre izin kullanır; müdür ve müdür yardımcıları sırayla izne çıkar
- Okul binaları: MEB çevrenin ihtiyacına ve programlara göre planlar ve yaptırır; bütçeye her yıl ödenek; vatandaş yardımları teşvik edilir
- Araç-gereç: MEB sağlar, geliştirir, yenileştirir, standartlaştırır; kullanım süresini, telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını belirler; hazırlar, imal eder, satın alır; kişilere, komisyonlara ya da yarışmalarla hazırlatır; özel kesimin ürettikleri arasından seçer ya da tavsiye eder. Özel kesimin ders kitabı olarak gönderdiği eserler ücret karşılığı incelenir
- Görev ve sorumluluk: eğitim hizmetinin Devlet adına yürütülmesi, gözetimi ve denetimi MEB'de; askerî okullar dışında kanuna aykırı eğitim faaliyeti yasak; ilköğretim okulu, lise ve dengi okullar MEB izni olmadan açılamaz; okulların derecelerini MEB belirler; askerî eğitim kurumlarının derece ve müfredatı Millî Savunma Bakanlığı ile birlikte; diğer bakanlıklara bağlı liselerin program ve yönetmelikleri birlikte yapılır, MEB onaylar; bu okullar MEB denetiminde, niteliksizlerin denkliği iptal edilir; yurt dışı eğitim hizmetleri (askerî öğrenciler hariç) MEB'in sorumluluğunda
- Son hükümler: kenar başlıkları kanun metnine dâhil değil; yönetmelikler en geç bir yılda; kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girdi
Sık karıştırılanlar:
- Genellik ve eşitlik: ayırım ve imtiyaz yasağı; fırsat ve imkân eşitliği: kadın-erkek eşitliği, burs, yatılılık, özel tedbir
- Süreklilik: hayat boyu ve yetişkin eğitimi; her yerde eğitim: evde, işyerinde, her fırsatta ve MEB denetimi
- Bilimsellik: bilimsel araştırmaya dayalı yenileşme; planlılık: insan gücü-istihdam, standartlar, mesleki eğitime ağırlık
- Yöneltme ilköğretimde başlar, ortaöğretimde sürer
- Yükseköğretime giriş şartlarını YÖK belirler, MEB ile iş birliği yapar
- Okul öncesi isteğe bağlıdır; Kur'an-ı Kerim dersi isteğe bağlı seçmeli, din kültürü ve ahlak zorunlu
- Karma eğitim esastır ama bazı okullar yalnız kız ya da erkek öğrencilere ayrılabilir
- Veliler bağışa zorlanamaz; birlik gelirleri genel bütçeye değil özel hesaba
- Yazın iki ay aralıksız izin; kısaltmada ve rehberlik öğretmeninde en az bir ay; ikinci görev olarak yöneticilik verilenler 657'ye göre, müdür ve yardımcıları sırayla izne çıkar
- Kenar başlıkları kanun metnine dâhil değildir
Çözümlü örnekler
Ayşe 20 Ekim 2023'te, kuzeni Can 15 Mart 2024'te doğdu. Kayıtların 2029 yılında yapılacağı ders yılında, kanun gereği hangisinin ilkokul birinci sınıfa kaydı yapılır?
Ölçüt, kayıt yılının (2029) 31 Aralık tarihinde 72 ayın (altı yılın) doldurulmasıdır; yani 31 Aralık 2023 ve öncesinde doğmuş olmak gerekir.
Ayşe 20 Ekim 2029'da 72 ayını doldurur; 31 Aralık 2029'da 74 aylık olacağı için kaydı yapılır.
Can 31 Aralık 2029'da 69 aylıktır; kanun gereği kaydı o yıl yapılmaz. Okula erken başlama durumları yönetmelikte düzenlenir.
Bir lise yönetimi şu kararları alıyor: (a) dokuzuncu sınıflara rehberlik servisiyle ilgi ve yetenek envanterleri uygulayıp öğrencileri uygun programlara yönlendirmek; (b) maddi durumu kötü başarılı öğrenciler için burs imkânı aramak; (c) kantini okul-aile birliğinin işletmesine bırakmak. Bu kararlar kanunla nasıl ilişkilidir?
(a) Yöneltme ilkesinin uygulamasıdır: öğrenciler ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre programlara yöneltilir; bunda rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme yöntemlerinden yararlanılır.
(b) Fırsat ve imkân eşitliğinin gereğidir: maddi imkândan yoksun başarılı öğrencilere parasız yatılılık, burs, kredi gibi yardımlar yapılır.
(c) Kanuna uygundur: okul-aile birlikleri okuldaki kantin, salon gibi yerleri işletebilir ya da işlettirebilir; gelir birlik adına bankada açılan özel hesapta tutulur.
Kendini dene: 5 soru
1. 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre Türk millî eğitim sistemi hangi iki ana bölümden kurulur?
- AÖrgün eğitim ve yaygın eğitim
- BGenel eğitim ve mesleki eğitim
- CZorunlu eğitim ve isteğe bağlı eğitim
- DResmî eğitim ve özel eğitim
- ETemel eğitim ve yükseköğretim
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Örgün eğitim ve yaygın eğitim)
- Kanun'un 18. maddesine göre Türk millî eğitim sistemi örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere iki ana bölümden kurulur.
- Örgün eğitim okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarını; yaygın eğitim ise örgün eğitimin yanında veya dışında düzenlenen faaliyetlerin tümünü kapsar.
2. Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Kanun'daki genellik ve eşitlik ilkesine uygun bir uygulamadır?
- AMaddi imkânı olmayan başarılı öğrencilere parasız yatılılık imkânı sağlanması
- BÖğrencilerin ilgi ve yeteneklerine göre farklı programlara yönlendirilmesi
- COkul kaydında adayların dil, din ya da engellilik durumuna göre ayrım yapılmaması
- DYetişkinlerin hayata ve iş alanlarına uyması için sürekli eğitim imkânlarının hazırlanması
- EDers programlarının bilimsel gelişmelere göre sürekli güncellenmesi
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Okul kaydında adayların dil, din ya da engellilik durumuna göre ayrım yapılmaması)
- Genellik ve eşitlik ilkesine göre eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır; hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
- A, B, D ve E başka ilkelerin konusudur (sırasıyla 8, 6, 9 ve 13. maddeler).
3. 1739 sayılı Kanun'a göre okul öncesi eğitimle ilgili; I. Mecburi ilköğrenim çağına gelmemiş çocukların eğitimini kapsar. II. İsteğe bağlıdır. III. Okul öncesi eğitim kurumları bir ilköğretim okuluna bağlı olarak açılamaz. yargılarından hangileri doğrudur?
- AYalnız II
- BI ve II
- CI ve III
- DII ve III
- EI, II ve III
Cevabı gör
Doğru cevap: B (I ve II)
- Okul öncesi eğitim, mecburi ilköğrenim çağına gelmemiş çocukların eğitimini kapsar ve isteğe bağlıdır (19. madde); I ve II doğrudur.
- Okul öncesi kurumlar bağımsız anaokulu olarak kurulabileceği gibi ilköğretim okuluna bağlı anasınıfı ya da ilgili öğretim kurumlarına bağlı uygulama sınıfı olarak da açılabilir (III yanlış).
4. Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Kanun'da sayılan Türk millî eğitiminin temel ilkelerinden biri değildir?
- ASüreklilik
- BPlanlılık
- CHer yerde eğitim
- DDemokrasi eğitimi
- EÜcretsizlik
Cevabı gör
Doğru cevap: E (Ücretsizlik)
- Kanun'un 4-17. maddeleri on dört temel ilke sayar: genellik ve eşitlik, ferdin ve toplumun ihtiyaçları, yöneltme, eğitim hakkı, fırsat ve imkân eşitliği, süreklilik, Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği, demokrasi eğitimi, laiklik, bilimsellik, planlılık, karma eğitim, eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliği, her yerde eğitim.
- Ücretsizlik bu ilkeler arasında yoktur; Kanun yükseköğretimi paralı sayar.
5. 1739 sayılı Kanun'a göre askerî öğrenciler hariç olmak üzere Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisas görmeleriyle ilgili Devlet hizmetlerinin düzenlenmesinden aşağıdakilerden hangisi sorumludur?
- AMillî Eğitim Bakanlığı
- BDışişleri Bakanlığı
- CYükseköğretim Kurulu
- DYurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı
- ETürkiye Maarif Vakfı
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Millî Eğitim Bakanlığı)
- Kanun'un 59. maddesine göre yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisasla ilgili Devlet hizmetlerinin düzenlenmesinden (askerî öğrenciler hariç) Millî Eğitim Bakanlığı sorumludur.
- MEB ayrıca eğitim ve öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden de sorumludur (56. madde).
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.