Öğretim Yöntem ve Teknikleri
MEB-AGS Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi · Eğitim Bilimleri
Öğretim yöntem ve teknikleri, öğretmenin seçtiği stratejiyi sınıfta uygulamaya dönüştüren yollardır. Bu konu anlatım, soru-cevap, tartışma ve tartışma teknikleri, gösterip yaptırma, örnek olay, proje, deney ve gezi-gözlem, işbirlikli öğrenme, drama, benzetim, programlı öğretim, altı şapkalı düşünme ve diğer teknikleri kapsar.
Bilmen gereken kurallar
Sözel yöntemler ve tartışma teknikleri:
- Anlatım (düz anlatım, takrir): kısa sürede çok bilgi, kalabalık sınıfa uygun; öğrenci edilgen kalır, dikkat 15-20 dakikada dağılabilir; soru-cevap ve görsellerle desteklenmelidir
- Soru-cevap: Sokratik yöntemde ironi (yanılgıyı fark ettirme) ve doğurtma (doğru bilgiye sorularla ulaştırma); yakınsak (tek yanıtlı) ve ıraksak (çok yanıtlı) sorular; soru tüm sınıfa yöneltilir, 3-5 saniye beklenir
- Tartışma: fikir alışverişi, eleştirel düşünme. Panel ya da açık oturum (uzmanlar başkan yönetiminde sohbet havasında, daha az resmî biçimde tartışır), sempozyum (uzmanlar konunun farklı yönlerini sırayla sunar, tartışmaz; daha resmî ve bilimseldir, sonunda başkan özetler), forum (dinleyiciler de katılır), münazara (iki grup karşıt görüşleri savunur, taraflar çoğunlukla kurayla belirlenir, jüri karar verir), vızıltı grupları (Phillips 66: altı kişi, altı dakika)
- Beyin fırtınası: eleştirisiz, çok sayıda fikir; başkalarının fikirleri geliştirilebilir; değerlendirme sonra
Uygulamaya ve araştırmaya dayalı yöntemler:
- Gösteri: öğretmen işlemi ya da deneyi yapar, öğrenciler izler. Gösterip yaptırma: ardından öğrenci de uygular (devinişsel beceriler); hazırlık → gösteri ve açıklama → uygulama → değerlendirme
- Örnek olay (vaka, olay incelemesi): öğrenciye hazır verilen gerçek ya da gerçeğe yakın bir olay çözümlenir; tek doğru yanıt yoktur, ürün beklenmez; zaman alıcı olabilir
- Proje (Kilpatrick): uzun süreli, gerçek yaşamla ilişkili, ürün odaklı, disiplinler arası
- Deney: değişken kontrolüyle hipotez testi; gezi-gözlem: planlama → gezi → değerlendirme
- Benzetim (simülasyon): riskli, pahalı ya da ulaşılamayan gerçek bir ortamın ya da sistemin yapay benzeri (uçuş simülatörü, sınıf meclisi, sanal borsa). Benzetim, benzetme (analoji) değildir; rol oynamada bir kişinin duyguları, benzetimde bir ortam ya da sistem canlandırılır
- Programlı öğretim (Skinner): küçük adımlar, etkin katılım, anında dönüt, bireysel hız, başarı ilkesi; doğrusal (Skinner) ve dallanmalı (Crowder) programlar
İşbirlikli öğrenme ve yaratıcı teknikler:
- İşbirlikli (kubaşık) öğrenme: karma (heterojen) küçük gruplar; olumlu bağımlılık, bireysel sorumluluk, yüz yüze etkileşim, sosyal beceriler, grup sürecini değerlendirme
- Teknikler: ayrılıp birleşme (Jigsaw, birleştirme; uzman grupları), öğrenci takımları-başarı bölümleri (ÖTBB; bireysel gelişim puanları grup puanına eklenir), grup araştırması, takım-oyun-turnuva, birlikte öğrenme
- Drama: rol oynama (empati), dramatizasyon (metne bağlı canlandırma), doğaçlama (yazılı metin olmadan, o anda), pandomim (sözsüz); yaratıcı drama: hazırlık-ısınma → canlandırma → değerlendirme-tartışma
- Altı şapkalı düşünme (altı düşünce şapkası, de Bono): beyaz bilgi, kırmızı duygu, siyah eleştiri ve risk, sarı olumlu yan, yeşil yaratıcılık, mavi süreç yönetimi
- Balık kılçığı (neden-sonuç ya da Ishikawa diyagramı: sorunun nedenleri), istasyon (dolaşarak ürün geliştirme), mikro öğretim (öğretmen adayının kısa dersinin kayıtla değerlendirilmesi)
Sık karıştırılanlar:
- Panelde konuşmacılar birbiriyle tartışır; sempozyumda sırayla sunar, tartışmaz; forumda dinleyici söz alır
- Beyin fırtınasında fikirler üretilirken eleştirilmez; değerlendirme sonra yapılır
- Örnek olayda öğrenciye hazır verilen yaşanmış ya da gerçeğe yakın bir olay çözümlenir, ürün beklenmez; proje uzun süreli araştırmayla bir ürün ortaya koyar
- Gösteride yalnız öğretmen yapar; gösterip yaptırmada öğrenci de uygular
- Rol oynamada başkasının yerine geçilir; dramatizasyonda bir metin ya da olay canlandırılır
- Duygu kırmızı şapkadır; siyah şapka mantıklı eleştiri ve risklerdir
- Grup çalışmasının işbirlikli öğrenme sayılması için olumlu bağımlılık ve bireysel sorumluluk birlikte gerekir
Çözümlü örnekler
Sosyal bilgiler öğretmeni, mevcudu 40 olan bir sınıfta "Okul bahçesine otopark yapılmalı mı?" sorusunu ele almak istiyor. Hangi teknikleri nasıl kullanabilir?
Önce sınıfı altışar kişilik gruplara ayırıp altı dakika tartıştırır (vızıltı grupları); böylece kalabalık sınıfta herkes görüş bildirir.
Ardından iki grup karşıt görüşleri savunur, sınıf jüri olur (münazara); öğrenciler ikna ve gerekçelendirme becerisi kazanır.
Son olarak kararı altı şapkayla değerlendirir: beyaz veriler, siyah riskler, sarı yararlar, yeşil alternatifler, kırmızı duygular, mavi özet.
Fen öğretmeni "enerji kaynakları" konusunu güneş, rüzgâr, su ve fosil yakıtlar olarak dört bölüme ayırıp ayrılıp birleşme (Jigsaw) tekniğiyle işlemek istiyor. Süreç nasıl işler?
Dörder kişilik karma ana gruplar kurulur; her üye bir enerji kaynağını alır.
Aynı kaynağı alan öğrenciler uzman gruplarında birlikte çalışıp konuyu nasıl anlatacaklarını hazırlar.
Herkes ana grubuna dönüp kendi bölümünü öğretir; sonunda her öğrenci tüm konudan sınava girer (bireysel sorumluluk), grubun başarısı herkese bağlıdır (olumlu bağımlılık).
Kendini dene: 5 soru
1. Altı şapkalı düşünme tekniğinde duygu, sezgi ve önseziyi temsil eden şapka hangisidir?
- ABeyaz
- BKırmızı
- CSiyah
- DSarı
- EYeşil
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Kırmızı)
- Kırmızı şapka duyguları, sezgileri ve önsezileri gerekçe göstermeden ifade etmeyi temsil eder.
- Beyaz veri, siyah risk, sarı olumlu yan, yeşil yeni fikir demektir.
2. Beden eğitimi öğretmeni voleybolda manşet pasını önce kendisi yavaşça yapıp açıklıyor, ardından öğrencilere tek tek uygulatıp hatalarını düzeltiyor. Öğretmenin kullandığı yöntem hangisidir?
- AAnlatım
- BÖrnek olay
- CProje
- DGösterip yaptırma
- EGösteri
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Gösterip yaptırma)
- Devinişsel bir beceri önce gösterilip açıklanıyor, sonra öğrencilere uygulatılıyor.
- Öğrenci yalnız izleseydi gösteri olurdu; uygulama aşaması olduğu için gösterip yaptırmadır.
3. Öğretmen "Okulumuzda kâğıt israfını nasıl azaltabiliriz?" sorusuna öğrencilerden on dakika içinde, hiçbir fikri eleştirmeden olabildiğince çok öneri getirmelerini istiyor; öneriler tahtaya yazılıyor ve ancak süre bitince değerlendiriliyor. Kullanılan teknik hangisidir?
- ABeyin fırtınası
- BMünazara
- CSempozyum
- DRol oynama
- EBenzetim
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Beyin fırtınası)
- Eleştirmeden, kısa sürede çok sayıda fikir üretmek beyin fırtınasıdır.
- Fikirler üretim sırasında değil, süre bittikten sonra değerlendirilir.
4. Bir konunun farklı yönlerinin, uzman kişilerce hazırlanmış konuşmalarla sırayla sunulduğu ve konuşmacıların birbirleriyle tartışmadığı teknik hangisidir?
- APanel
- BMünazara
- CSempozyum
- DVızıltı grupları
- EBeyin fırtınası
Cevabı gör
Doğru cevap: C (Sempozyum)
- Konuşmacıların hazırladıkları bölümleri sırayla sunduğu ve tartışmadığı teknik sempozyumdur.
- Panelde ise konuşmacılar sohbet havasında birbirleriyle tartışır.
5. Anlatım yöntemiyle ilgili; I. Kısa sürede çok sayıda bilgi aktarılabilir. II. Kalabalık sınıflarda kullanılabilir. III. Öğrencilerin etkin katılımını en üst düzeyde sağlar. yargılarından hangileri doğrudur?
- AYalnız I
- BI ve II
- CI ve III
- DII ve III
- EI, II ve III
Cevabı gör
Doğru cevap: B (I ve II)
- Anlatım zaman açısından ekonomiktir (I) ve kalabalık sınıflarda kullanılabilir (II).
- Anlatımda öğrenci çoğunlukla dinleyicidir; etkin katılım sınırlıdır (III yanlış).
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.