Anayasa
KPSS Genel Kültür · Vatandaşlık
Anayasa; devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen en üst hukuk metnidir. Bu konu Türk anayasa tarihini, 1982 Anayasası'nın temel ilkelerini, değiştirilemez maddelerini, hak sınırlama ölçütlerini ve anayasa değişikliği yöntemini kapsar. KPSS Vatandaşlık'ında anayasa 3-4 soruyla en ağır alt alandır.
Bilmen gereken kurallar
Türk anayasa tarihi:
- Sened-i İttifak (1808) padişah yetkisini sınırlayan ilk belge
- Kanun-i Esasi (1876) ilk anayasa
- Teşkilat-ı Esasiye (1921) ilk TBMM anayasası, kuvvetler birliği
- 1924 Anayasası cumhuriyetin ilk kalıcı anayasası
- 1961 ve 1982 anayasaları askerî müdahaleler sonrası hazırlanmış, halk oylamasıyla kabul edilmiştir.
1982 Anayasası'nın ilk üç maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez: 1. madde devletin şeklinin cumhuriyet olduğu, 2. madde cumhuriyetin nitelikleri (demokratik, laik, sosyal hukuk devleti; Atatürk milliyetçiliğine bağlı, insan haklarına saygılı), 3. madde ülke bütünlüğü, resmî dil, bayrak, millî marş ve başkent. 4. madde ise bu üç maddenin değiştirilemezliğini düzenler.
Temel hak ve özgürlükler ancak KANUNLA ve Anayasa'nın ilgili maddelerindeki özel sebeplere dayanılarak sınırlanabilir. Sınırlama; Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz, hakkın özüne dokunamaz. Olağanüstü hâllerde sınırlama ölçütü genişler ama çekirdek haklara (yaşama hakkı, işkence yasağı, din-vicdan kanaati açıklamaya zorlanamama, suç ve cezaların geriye yürümezliği, masumiyet karinesi) dokunulamaz.
Anayasa değişikliği: teklif TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (200 milletvekili) tarafından yazılı olarak yapılır; kabul için en az beşte üç (360) oy gerekir. 360-399 arası kabul edilen değişiklik zorunlu halk oylamasına gider; 400 ve üzeri oyla kabul edilirse Cumhurbaşkanı halk oylamasına sunabilir ya da doğrudan yayımlar. Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini yalnız ŞEKİL bakımından denetler.
Çözümlü örnekler
Bir anayasa değişikliği TBMM'de 370 oyla kabul edilirse süreç nasıl ilerler?
Kabul için gereken alt sınır 360 oydur, sağlanmış
360-399 arası kabul zorunlu halk oylamasına gider
Değişiklik ancak halk oylamasında kabul edilirse yürürlüğe girer
Bir kanunla getirilen hak sınırlaması hangi ölçütlere göre denetlenir?
Sınırlama kanunla yapılmış mı: evet ise ilk koşul sağlanır
Anayasa'daki özel sınırlama sebebine dayanıyor mu
Ölçülülük ve hakkın özüne dokunmama ölçütleri sağlanıyor mu
Kendini dene: 5 soru
1. Türk tarihinde ilk anayasa aşağıdakilerden hangisidir?
- AKanun-i Esasi
- BSened-i İttifak
- CTeşkilat-ı Esasiye
- D1924 Anayasası
- E1961 Anayasası
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Kanun-i Esasi)
- 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi ilk anayasadır.
- Sened-i İttifak padişah yetkisini sınırlayan ilk belgedir, anayasa değildir.
2. 1982 Anayasası'na göre devletin şekli aşağıdakilerden hangisidir?
- ACumhuriyet
- BFederasyon
- CMeşruti monarşi
- DKonfederasyon
- EParlamenter monarşi
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Cumhuriyet)
- 1. madde devletin şeklinin cumhuriyet olduğunu belirtir.
- Bu madde değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.
3. Anayasa'nın değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceği maddeleri hangileridir?
- AYalnız 1. madde
- Bİlk iki madde
- Cİlk dört madde
- Dİlk üç madde
- Eİlk beş madde
Cevabı gör
Doğru cevap: D (İlk üç madde)
- 1, 2 ve 3. maddeler değiştirilemez maddelerdir.
- 4. madde ise bu üç maddenin değiştirilemezliğini düzenler.
4. Cumhuriyetin nitelikleri Anayasa'nın kaçıncı maddesinde düzenlenmiştir?
- A1
- B2
- C3
- D4
- E5
Cevabı gör
Doğru cevap: B (2)
- 2. madde demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti niteliklerini sayar.
- 1. madde devletin şeklini, 3. madde ülke bütünlüğü ve sembolleri düzenler.
5. Temel hak ve özgürlükler ancak neyle sınırlanabilir?
- AYönetmelikle
- Bİdari kararla
- CGenelgeyle
- DTüzükle
- EKanunla
Cevabı gör
Doğru cevap: E (Kanunla)
- Sınırlama yetkisi yasama organına aittir.
- İdari düzenlemelerle temel hak sınırlanamaz.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.