Dil Bilgisi
KPSS Genel Yetenek · Türkçe
Dil bilgisi; sözcük türlerini (ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem, fiil), sözcük yapısını (kök, ek, basit-türemiş-birleşik), cümle ögelerini (özne, yüklem, nesne, tümleç) ve anlatım bozukluklarını kapsar. KPSS'de yazım ve noktalama ile birlikte 3-5 soruyla temsil edilir; anlatım bozukluğu soruları bu grubun en sık çıkan başlığıdır.
Bilmen gereken kurallar
Sözcük türleri: ad varlıkları karşılar, sıfat adı niteler ya da belirtir, zamir adın yerini tutar, zarf fiili ya da sıfatı etkiler. Edat tek başına anlamsızdır ve sözcükler arası ilişki kurar (için, gibi, kadar); bağlaç aynı görevdeki ögeleri bağlar (ve, ama, çünkü); ünlem duygu bildirir. Bir sözcüğün türü cümledeki görevine göre belirlenir: 'güzel' sıfat da zarf da olabilir.
Sözcük yapısı: kök anlamlı en küçük parçadır. Yapım eki yeni sözcük türetir (göz-lük), çekim eki sözcüğü cümleye bağlar ve yeni sözcük türetmez (göz-ler, göz-de). Yapıya göre sözcükler basit (ek almamış ya da yalnız çekim eki almış), türemiş (yapım eki almış) ve birleşik (iki sözcüğün kaynaşması: hanımeli, biçerdöver) olur.
Cümlenin temel ögeleri yüklem ve öznedir; yardımcı ögeler nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümlecidir. Yüklem soruyla değil doğrudan bulunur; özne 'kim, ne' sorusuyla yükleme sorulur. Belirtili nesne '-i' hâl ekini alır ve 'neyi, kimi' sorusuna cevap verir; belirtisiz nesne eksizdir ve 'ne' sorusuna cevap verir. Dolaylı tümleç '-e, -de, -den' eklerini alır.
Sık görülen anlatım bozuklukları: gereksiz sözcük kullanımı ('yukarı çıkmak'), anlamca çelişen sözler ('kesinlikle sanırım'), özne-yüklem uyumsuzluğu, tamlama yanlışı, nesne eksikliği, mantık hatası ve sözcüğün yanlış anlamda kullanılması. Cümlede eksik öge sorularında yüklemi bul, sonra ögeleri sorularla yerine koy; hangi soru cevapsız kalıyorsa o öge eksiktir.
Çözümlü örnekler
"Merdivenlerden yukarı çıktı." cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni nedir?
'Çıkmak' fiili zaten yukarı yönü içerir
'Yukarı' sözcüğü aynı anlamı ikinci kez veriyor
Bu, gereksiz sözcük kullanımından doğan bozukluktur
"Kitabı okudu ve rafa koydu." cümlesinde ögeler nelerdir?
Yüklemler: 'okudu' ve 'koydu'
'Kitabı' belirtili nesne, '-i' ekini almış
'Rafa' dolaylı tümleç, '-e' ekini almış; özne gizli öznedir (o)
Kendini dene: 5 soru
1. "Kırmızı defteri çantaya koydu." cümlesinde 'kırmızı' sözcüğünün türü aşağıdakilerden hangisidir?
- ASıfat
- BAd
- CZamir
- DZarf
- EEdat
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Sıfat)
- 'Kırmızı' sözcüğü 'defter' adını niteliyor.
- Adı niteleyen ya da belirten sözcükler sıfattır.
2. "O, bu konuyu çok iyi biliyor." cümlesinde 'o' sözcüğünün türü nedir?
- AZamir
- BSıfat
- CAd
- DZarf
- EBağlaç
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Zamir)
- 'O' burada bir kişinin yerini tutuyor.
- Adın yerini tutan sözcükler zamirdir.
3. "Hızlı koştu ve yetişti." cümlesinde 'hızlı' sözcüğünün türü nedir?
- AAd
- BZarf
- CZamir
- DSıfat
- EEdat
Cevabı gör
Doğru cevap: B (Zarf)
- 'Hızlı' sözcüğü 'koştu' fiilini etkiliyor.
- Fiili etkileyen sözcükler zarftır.
4. "Buz gibi bir su içtik." cümlesinde 'gibi' sözcüğünün türü nedir?
- ABağlaç
- BZamir
- CZarf
- DEdat
- EÜnlem
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Edat)
- 'Gibi' benzetme ilişkisi kuruyor ve tek başına anlamsız.
- Cümleden çıkarılırsa anlam bozulur; bu nedenle edattır.
5. "Gözlük" sözcüğündeki '-lük' eki için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AÇekim ekidir
- BHâl ekidir
- CKöktür
- DÇokluk ekidir
- EYapım ekidir
Cevabı gör
Doğru cevap: E (Yapım ekidir)
- '-lük' eki 'göz' kökünden yeni bir sözcük türetmiş.
- Yeni sözcük türeten ekler yapım ekidir.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.