Osmanlı Dağılma Dönemi
KPSS Genel Kültür · Tarih
Osmanlı dağılma dönemi; 1699 Karlofça'dan I. Dünya Savaşı sonuna uzanan süreçte toprak kayıplarını, ıslahat ve anayasal gelişmeleri (Lale Devri, Nizam-ı Cedit, Tanzimat, Islahat Fermanı, I. ve II. Meşrutiyet), milliyetçilik akımının etkisini ve son dönem antlaşmalarını kapsar. Osmanlı, KPSS Tarih'inin en ağır bölümüdür; bu konu özellikle antlaşma-sonuç ve ıslahat-padişah eşleşmeleriyle sorulur.
Bilmen gereken kurallar
Dönüm noktası antlaşmaları:
- Karlofça (1699) ilk büyük toprak kaybı ve gerileme başlangıcı
- Pasarofça (1718) Lale Devri'nin başlangıcı
- Küçük Kaynarca (1774) Rusya'ya kapitülasyon benzeri ayrıcalıklar ve Kırım'ın bağımsızlığı
- Yaş (1792) Kırım'ın Rusya'ya bırakılması
- Berlin (1878) Ayastefanos'un yerine geçen ve Balkan kayıplarını kesinleştiren antlaşma.
Islahat-padişah eşleşmesi:
- Lale Devri (III. Ahmet, Damat İbrahim Paşa) ilk matbaa ve ilk çiçek aşısı
- Nizam-ı Cedit (III. Selim) yeni ordu ve Avrupa'da daimî elçilikler
- II. Mahmut Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı (1826 Vaka-i Hayriye), Divan yerine nazırlıklar kurdu, ilk nüfus sayımı ve posta örgütü
- Tanzimat Fermanı (1839, Abdülmecit) hukuk önünde eşitlik ve can-mal güvenliği.
Anayasal gelişmeler:
- Sened-i İttifak (1808) padişah yetkisini ilk kez sınırlayan belge
- Tanzimat (1839) ve Islahat Fermanı (1856) hukuki eşitlik adımları
- I. Meşrutiyet (1876, Kanun-i Esasi, II. Abdülhamit) ilk anayasa
- II. Meşrutiyet (1908) anayasanın yeniden yürürlüğe girmesi ve çok partili yaşamın başlaması
- 1909 değişiklikleriyle padişahın yetkileri daha da sınırlandı.
Dağılmayı hızlandıran etkenler: Fransız Devrimi'nin yaydığı milliyetçilik akımı (önce Sırp ve Yunan ayaklanmaları), Sanayi Devrimi sonrası kapitülasyonların ekonomiyi zayıflatması, dış borçlar ve 1881 Düyun-ı Umumiye, büyük devletlerin Şark Meselesi çerçevesinde toprakları paylaşma girişimleri.
Çözümlü örnekler
Karlofça Antlaşması'nın (1699) Osmanlı tarihi bakımından önemi nedir?
Antlaşmayla Macaristan ve çevresi kaybedildi
İlk kez büyük ölçekli toprak kaybı yaşandı
Bu nedenle Karlofça, gerileme döneminin başlangıcı kabul edilir
Sened-i İttifak (1808) neden anayasal gelişmeler arasında sayılır?
Belge padişah ile ayanlar arasında karşılıklı yükümlülük getirdi
Padişahın yetkisi ilk kez bir metinle sınırlandı
Bu yönüyle Türk anayasa tarihinin ilk adımı sayılır
Kendini dene: 5 soru
1. Osmanlı Devleti'nde gerileme döneminin başlangıcı kabul edilen antlaşma hangisidir?
- AKarlofça
- BPasarofça
- CKüçük Kaynarca
- DYaş
- EBerlin
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Karlofça)
- 1699 Karlofça ile Macaristan ve çevresi kaybedildi.
- İlk kez büyük ölçekli toprak kaybı yaşandığı için gerilemenin başlangıcı sayılır.
2. Lale Devri hangi antlaşma ile başlamıştır?
- APasarofça
- BKarlofça
- CParis
- DBerlin
- EYaş
Cevabı gör
Doğru cevap: A (Pasarofça)
- 1718 Pasarofça sonrası barış ortamında kültürel yenilikler öne çıktı.
- Dönem III. Ahmet ve Damat İbrahim Paşa ile anılır.
3. İlk Türk matbaası hangi dönemde kurulmuştur?
- AI. Meşrutiyet
- BNizam-ı Cedit dönemi
- CTanzimat dönemi
- DLale Devri
- EII. Meşrutiyet
Cevabı gör
Doğru cevap: D (Lale Devri)
- İbrahim Müteferrika'nın matbaası Lale Devri yeniliğidir.
- Aynı dönemde ilk çiçek aşısı uygulaması da görülmüştür.
4. Nizam-ı Cedit ordusu hangi padişah döneminde kurulmuştur?
- AIII. Ahmet
- BAbdülmecit
- CII. Mahmut
- DIII. Selim
- EII. Abdülhamit
Cevabı gör
Doğru cevap: D (III. Selim)
- III. Selim, Yeniçeri dışında Avrupa tarzı eğitim gören bir ordu kurdu.
- Dönem Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.
5. Yeniçeri Ocağı hangi yılda kaldırılmıştır?
- A1808
- B1826
- C1839
- D1856
- E1876
Cevabı gör
Doğru cevap: B (1826)
- 1826'daki olay Vaka-i Hayriye adıyla anılır.
- Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye kurulmuştur.
Bu konunun tamamını Oktif'te çöz
Kısa konu videosu, adım adım alıştırmalar ve kolaydan sınav seviyesine aşama aşama sorular. Yanlışların Kol Hafızası'na düşer, vakti gelince geri gelir.